Odpowiedź
Cała „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego jest właściwie opowieścią o jednej wielkiej przemianie. Raskolnikow na początku powieści i Raskolnikow na końcu to są dwie różne osoby. Dostojewski pokazuje, jak ten proces zachodzi — etap po etapie, bardzo bolesnie i bardzo wolno.
Na początku Raskolnikow jest młodym studentem o pochodzeniu drobnomieszczańskim, w skrajnej nędzy, ale jednocześnie pełnym intelektualnej pychy. Napisał artykuł o ludziach „nadzwyczajnych”, którzy mają prawo łamać prawa. Postanawia sprawdzić tę teorię na sobie. Z chłodnym wyrachowaniem planuje morderstwo lichwiarki Alony Iwanownej. Idzie do niej z siekierą ukrytą pod płaszczem. Zabija ją, a potem niespodziewanie wchodzącą siostrę Lizawietę. Bierze trochę pieniędzy i kosztowności, ucieka, chowa łup pod kamieniem na pustym placu. Wydaje mu się, że stał się Napoleonem.
I tu zaczyna się przemiana — odwrotna do jego zamiaru. Zamiast poczucia siły, przychodzi gorączka, choroba, koszmary. Raskolnikow chodzi po Petersburgu jak we śnie, słyszy szepty, widzi znaki. Każde spotkanie z porucznikiem Porfiriuszem to tortura — Porfiriusz wie, ale udaje, że nie wie. Raskolnikow zaczyna sobie powoli przyznawać, że jego teoria nie wytrzymała. Nie czuje się jak Napoleon — czuje się jak morderca. Pierwszy etap przemiany to upadek pychy.
Drugi etap przynosi Sonia. Raskolnikow w końcu się jej zwierza. Sonia, której ojciec się upił i zginął, której rodzina cierpi nędzę, słucha go z miłością i prosi: idź, przyznaj się. Raskolnikow walczy z sobą długo. W końcu klęka na placu Sennym, całuje ziemię, jak Sonia mu kazała, i idzie na komisariat. To jest drugi etap — przyjęcie kary jako lekarstwa. Trzeci i ostatni etap dzieje się dopiero w obozie na Syberii. Raskolnikow tam jeszcze długo żyje w sobie, jest dumny, oddalony od innych więźniów. Ale powoli, dzięki obecności Soni, dzięki czytaniu Ewangelii o Łazarzu, dzięki spokojowi syberyjskiego krajobrazu — zaczyna się odradzać. Pod koniec powieści, w epilogu, Dostojewski pisze, że Raskolnikow będzie pisał nową historię swojego nawrócenia. Stał się innym człowiekiem.
Kontekst — Henryk Sienkiewicz, „Potop”
Bardzo podobną drogę przemiany przechodzi Andrzej Kmicic w „Potopie” Sienkiewicza. Na początku Kmicic to awanturnik — pija, bije, porywa Oleńkę, służy zdrajcy Radziwiłłowi. Kiedy odkrywa, że został oszukany, przyjmuje nowe nazwisko — Babinicz — i zaczyna nowe życie. Bierze udział w obronie Jasnej Góry, ratuje króla, walczy o ojczyznę. Z hultaja staje się bohaterem. Tak jak u Raskolnikowa, przemiana wymaga rozpoznania własnej winy, przyjęcia kary (Kmicic karze sam siebie, idąc anonimowo do najtrudniejszych walk) i ciężkiej, długiej pracy nad sobą. Pod koniec „Potopu” Oleńka go rozpoznaje i wybacza — tak jak Sonia jest dla Raskolnikowa.
Podsumowanie
Raskolnikow i Kmicic pokazują, że przemiana bohatera jest możliwa, ale nie jest tania. Wymaga przejścia przez upadek, przyznania się do winy, przyjęcia kary i — co najważniejsze — obecności kogoś, kto mimo wszystko kocha. Sonia dla Raskolnikowa, Oleńka dla Kmicica. Człowiek sam się nie przemienia. Przemienia się przez drugiego człowieka.