Odpowiedź
Średniowieczny rycerz to nie był po prostu wojownik — to był wzorzec moralny, etyczny i religijny. „Pieśń o Rolandzie”, francuska epopeja z XI wieku, jest najczystszym literackim przykładem tego wzorca. Roland, dowódca straży tylnej armii Karola Wielkiego, łączy w sobie wszystkie cechy, jakich od rycerza wymagała epoka.
Pierwsza i najważniejsza cecha to wierność. Roland jest absolutnie wierny swojemu seniorowi, czyli Karolowi Wielkiemu. To wynika z systemu feudalnego — rycerz przysięga lenno panu i obowiązuje go całkowita lojalność. Druga cecha to wierność Bogu i chrześcijaństwu. Roland walczy z Saracenami nie tylko jako żołnierz Karola, ale jako wojownik Krzyża. W jednej z najpiękniejszych scen, gdy umiera, podaje arcybiskupowi Turpinowi rękawicę — to gest oddania duszy Bogu jak wasal oddaje cześć panu. Wojowanie i wiara są u rycerza nierozdzielne.
Trzecia cecha to honor. Kiedy oddział Rolanda zostaje napadnięty w wąwozie Roncevaux przez wielokrotnie liczniejszych Saracenów, Oliwier — jego najlepszy przyjaciel — błaga go, żeby zadął w róg Olifant i wezwał Karola na pomoc. Roland odmawia. Mówi, że to byłaby hańba — wzywać króla z powodu kilku poganiskich plemion. Walczy do końca, kosi przeciwników mieczem Durendalem, dopiero gdy wszyscy jego towarzysze leżą martwi, dmie w róg — tak mocno, że pęka mu skroń. Karol słyszy go i wraca, ale jest już za późno. Roland umiera dumnie, twarzą do nieprzyjaciela, modląc się.
Czwarta cecha to gotowość do śmierci. Rycerz nie boi się umierać. Boi się żyć w hańbie. Roland mógł przeżyć — wystarczyłoby wcześniej zadąć w róg — ale wybrał śmierć z honorem zamiast życia z plamą. Karol Wielki, gdy znajduje jego ciało, wybucha płaczem i ślubuje pomstę. Pieśń kończy się sądem nad zdrajcą Ganelonem, który spowodował tę zasadzkę — Ganelon zostaje rozszarpany przez konie. Sprawiedliwość rycerska zostaje przywrócona.
Kontekst — Henryk Sienkiewicz, „Potop”
Bardzo podobny wzorzec rycerski przerabia, ale na nowy sposób, Henryk Sienkiewicz w „Potopie”. Andrzej Kmicic na początku powieści jest awanturnikiem, łamie zasady rycerskie. Ale stopniowo przechodzi przemianę — staje się wiernym żołnierzem, broni Częstochowy, ratuje króla, walczy za Polskę. Pod koniec spełnia wszystkie kryteria rycerskie z „Pieśni o Rolandzie”: wierność seniorowi, wierność Bogu, honor, gotowość do śmierci. Sienkiewicz pokazuje, że średniowieczny wzorzec rycerski nie zniknął — przetrwał w polskiej tradycji szlacheckiej i w postaciach takich jak Kmicic.
Podsumowanie
Roland i Kmicic to dwie wersje tego samego wzorca rycerskiego, oddalone od siebie o sześć stuleci. Wierność, honor, wiara, odwaga, gotowość do śmierci — te cechy nie zestarzały się. Średniowiecze nadało im najczystszą formę, ale każda kolejna epoka miała swoich rycerzy. „Pieśń o Rolandzie” jest punktem początkowym tej tradycji.