Odpowiedź
Poświęcenie się w imię wyższych wartości to jeden z najpiękniejszych motywów greckiej mitologii. Bohater rezygnuje z własnego dobra, czasem nawet z życia, dlatego że jest coś, co uważa za ważniejsze od siebie samego — wolność, ludzkość, miłość, prawda. Najlepszym przykładem takiej postaci jest moim zdaniem Prometeusz.
Prometeusz to tytan, który stworzył człowieka z gliny i nadał mu rysy boskie. Kiedy ludzie żyli już na ziemi, byli słabi, marzli, nie umieli się bronić. Zeus nie chciał im dać ognia, bo bał się, że ludzie staną się przez to zbyt potężni. Prometeusz nie zgodził się na to. Wykradł ogień bogom — według różnych wersji w łodydze kopru albo w wydrążonej trzcinie — i przyniósł go na ziemię. Dał ludziom narzędzie, dzięki któremu mogli się ogrzać, gotować, wytapiać metal, tworzyć cywilizację. Wiedział, że za to spotka go kara, i mimo to zrobił to świadomie.
Kara Zeusa była okrutna. Prometeusz został przykuty do skał Kaukazu, a codziennie przylatywał orzeł i wyjadał mu wątrobę, która co noc odrastała. Cierpiał przez wieki — według niektórych wersji aż Herakles go uwolnił. Ale ani razu nie żałował tego, co zrobił. Postawa Prometeusza pokazuje, że poświęcenie ma sens wtedy, kiedy człowiek wie, dla kogo i w imię czego cierpi. Ofiara dla samej ofiary jest pusta. Ofiara dla człowieka, dla wspólnoty, dla dobra większego niż własne — staje się czymś heroicznym.
Kontekst — Adam Mickiewicz, „Dziady” część III
Bardzo podobną postawę widać u Konrada w III części „Dziadów” Mickiewicza. Konrad w Wielkiej Improwizacji woła do Boga: „Nazywam się Milijon — bo za milijony / Kocham i cierpię katusze”. Bierze na siebie cierpienie całego polskiego narodu, chce być pośrednikiem między Bogiem a ludźmi, ofiarą za zniewolony kraj. To jest postawa wprost prometejska — gotowość wzięcia na siebie kary za innych. Mickiewicz nazywa to nawet w przedmowie „prometeizmem” i świadomie buduje Konrada na tym wzorcu.
Podsumowanie
Prometeusz i Konrad pokazują, że poświęcenie w imię wyższych wartości nie zawsze jest nagradzane — często prowadzi do cierpienia. Ale właśnie dlatego jest tak ważne. Człowiek, który potrafi powiedzieć: „zrobię to, choć mnie to zniszczy, bo to słuszne”, jest dla całej kultury punktem odniesienia. Bez takich postaw historia by się nie poruszała.