Odpowiedź
Apokalipsa świętego Jana to ostatnia księga Nowego Testamentu i jednocześnie jeden z najbardziej tajemniczych tekstów w całej Biblii. Jest to wizja końca świata zapisana w formie symbolicznej — niemal w całości obrazami, których nie da się czytać dosłownie. Słowo „apokalipsa” znaczy „odsłonięcie”, „objawienie” — tekst ma odsłaniać sens historii, a nie tylko straszyć katastrofą.
Jan opisuje wizje, które otrzymał na wyspie Patmos. Najpierw widzi Baranka, który otwiera siedem pieczęci zwoju. Każda otwarta pieczęć uwalnia na świat kolejne nieszczęście — czterech jeźdźców Apokalipsy: białego, czerwonego, czarnego i bladego, którzy uosabiają podbój, wojnę, głód i śmierć. Potem rozlegają się głosy siedmiu trąb: spada ogień, morze zamienia się w krew, gwiazda „Piołun” zatruwa wody, słońce się zaciemnia. Pojawiają się symboliczne postacie: Niewiasta odziana w słońce, Smok, Bestia z liczbą 666. Cała ziemia jest w drżeniu.
Ale Apokalipsa nie kończy się katastrofą — kończy się obrazem Nowego Jeruzalem, miasta złotego, w którym Bóg „otrze z oczu wszelką łzę”, a śmierci już nie będzie. To bardzo ważne: w wizji Jana koniec świata starego jest jednocześnie początkiem świata nowego, w którym zło zostaje pokonane raz na zawsze. Dla pierwszych chrześcijan, prześladowanych przez Cesarstwo Rzymskie, była to księga nadziei — Bestia, czyli Rzym, w końcu upadnie, a wierni dostaną wieczne życie.
Kontekst — Czesław Miłosz, „Piosenka o końcu świata”
Czesław Miłosz w wierszu „Piosenka o końcu świata” podchodzi do tematu zupełnie inaczej. W jego wizji koniec świata wcale nie wygląda jak Apokalipsa pełna trąb i pioruna. „W dzień końca świata pszczoła krąży nad kwiatem nasturcji, / Rybak naprawia błyszczącą sieć”. Ludzie sprzedają warzywa, dzieci się bawią, kobiety idą polami. Tylko stary człowiek, który byłby prorokiem, ale nie jest, mówi: „Innego końca świata nie będzie”. Miłosz pokazuje, że koniec świata już się w pewnym sensie dzieje — w każdym ginącym dziecku, w każdej wojnie, w każdej zwykłej śmierci. To uzupełnia Apokalipsę: tam jest grom, tu jest cisza, ale w obu chodzi o powagę naszego istnienia.
Podsumowanie
Wizja końca świata u Jana ma uczyć, że historia ma sens i kierunek — że zło nie ma ostatniego słowa. Miłosz pokazuje to samo z drugiej strony: koniec świata nie musi być spektakularny, on dzieje się też cicho. Obie wizje uczą tego samego: życie jest poważne i kruche, i właśnie dlatego trzeba je traktować odpowiedzialnie.