Odpowiedź
Cierpienie niezawinione to jeden z najtrudniejszych problemów, z jakimi człowiek mierzy się od zawsze. Chodzi o sytuację, w której ból, choroba albo strata spada na kogoś, kto niczym sobie na to nie zasłużył. Najsłynniejszym tekstem, który podejmuje ten temat, jest biblijna Księga Hioba — i to o niej chciałbym powiedzieć.
Hiob jest człowiekiem bogatym, pobożnym i sprawiedliwym. Bóg pozwala szatanowi wystawić jego wiarę na próbę. W krótkim czasie Hiob traci wszystko: majątek, dzieci, w końcu również zdrowie — pokrywa się trądem i siedzi na gnoju, zeskrobując ropę skorupą. Przychodzą do niego trzej przyjaciele i próbują mu wytłumaczyć, że skoro tak cierpi, to musiał w czymś zawinić. To była typowa logika tamtych czasów: cierpienie jest karą za grzech. Hiob się z tym nie zgadza. Wie, że jest niewinny, więc się buntuje, skarży się Bogu, przeklina dzień swoich narodzin — ale wiary nie traci. Nie odwraca się od Boga, tylko domaga się od Niego odpowiedzi.
I tu jest najważniejszy moment: Bóg przemawia do Hioba z wichru. Co istotne, nie tłumaczy mu, dlaczego cierpiał. Zamiast tego pyta go, gdzie był, gdy stwarzany był świat, czy wie, jak działa morze, niebo, gwiazdy. Bóg pokazuje Hiobowi, że ludzki rozum nie jest w stanie ogarnąć całego porządku rzeczywistości. Hiob pokornie milknie, a na końcu zostaje wynagrodzony — odzyskuje majątek, ma nowe dzieci, żyje długo. Z tej księgi płynie ważna myśl: cierpienie nie zawsze jest karą i nie zawsze ma sens, który da się zrozumieć. Wobec tajemnicy zła człowiekowi pozostaje albo bunt, albo zaufanie.
Kontekst — Albert Camus, „Dżuma”
Ten sam problem podejmuje Camus w „Dżumie”. Epidemia, która spada na Oran, nie wybiera — zabija ludzi dobrych i złych, dorosłych i dzieci. Ojciec Paneloux w pierwszym kazaniu mówi, że dżuma jest karą Bożą za grzechy mieszkańców. Ale potem widzi śmierć małego dziecka sędziego Othona — i nie potrafi już tak myśleć. Doktor Rieux z kolei od początku nie szuka boskiego wytłumaczenia. Po prostu leczy, bo to jego zadanie. Camus pokazuje, że wobec cierpienia, którego nie da się usprawiedliwić, najuczciwszą postawą jest solidarność i konkretne działanie.
Podsumowanie
I Księga Hioba, i „Dżuma” mówią, że cierpienia niezawinionego nie da się do końca wytłumaczyć. Można jednak na nie odpowiedzieć — Hiob odpowiada pokorą i zaufaniem, Rieux odpowiada walką i obecnością przy drugim człowieku. Sens nie leży w odpowiedzi „dlaczego”, tylko w tym, jak człowiek się wobec cierpienia zachowuje.